Text: Lieke Wouters
(Dutch version down below)
This text was published in German, English and Dutch in the catalogue published by the Derik-Baegert Gesellschaft Ringenberg Hamminkeln for the SMAX project curated by Lieke Wouters
Repeating the Archive
niemals geht man so ganz
Right after the Second World War, West Germany found itself in a precarious position. The country functioned as a buffer zone between the world powers of the United States and the Soviet Union. There was however much protest against West Germany’s rearmament, indicating that the international relations were still tense.
At the Schill army base in Wesel, bomb shelters and a so-called Raketengarten still bring the Cold War to mind. This rocket garden has been set up to commemorate the time when Raketenartilleriebattalion 150 (Rocket Artillery battalion 150) was encamped at this base (1965-2002). In the garden, two rockets stand erected which in earlier times were mounted with atomic heads. While the American army was in charge of these nuclear rockets, from 1965 to 1989 the Rocket Artillery battalion was tasked with their maintenance and transport to and from military exercise locations. The rockets, among which the Sergeant and the Lance, had reaches from 45 to 140 kilometres and in case of a Soviet attack would be brought to the East German border to be fired. The result would exceed the horrors of the atomic bomb on Hiroshima.
This history formed the starting point of the May 2010 exhibition Repeating the Archive – niemals geht man so ganz, which was held in an empty shop room on the Doelenstraße in Wesel. Eva Olthof (1983) was invited to let her reaction be inspired by this local story. The way she works is documentary yet poetic, often with a specific location as a starting point. Olthof spoke to Rocket Artillery battalion 150 veterans and visited the Schill army base. For her work in Repeating the Archive she decided to focus on the Traditionsraum (treasury room), which the battalion had set up next to the rocket garden. The Traditionsraum, located in one of the buildings on-base, is as much a place for veterans to come together as it is a treasury room of sorts collecting documents and objects from the time when the battalion was encamped at Schill.
There, the veterans collected everything even slightly connected to their past in Rocket Artillery battalion 150. That makes the Traditionsraum a treasury room in which all objects and documents have equal value and importance, and where categorization is kept to a minimum. The only indexation in the collection is in the battalion’s 6 companies. Each company has its own division in which photographs, sports trophies, weapons, sculptures, newspaper articles and other documents are collected on tables and walls. Also in the room are lifesize dummies dressed in uniforms (though not from the battalion’s time of service). There are miniature models of the base, made to look as it did back then, and fragments of the exercise rockets hang from the ceiling, inscribed with percentages of successful launches.
On closer inspection, it does not appear easy to define the veterans’ room as it is.
The Traditionsraum may be described in various ways; as a club house, a lunch room, or a museum. With its presentation of a specific location’s past, the Traditionsraum could be compared to a museum of local history. As with such museums, here the veterans have collected anything even remotely connected to a particular local history. The Traditionsraum however, is not open to the public and this common history does not belong to a particular town or village but to a relatively small group of people.
Because of all the information that is collected in the form of newspaper articles, photographs and such,we might also view the Traditionsraum as an archive. An archive harbours documents and adds context to a particular history by way of its material relics. It provides a tangible way to remember. Yet the Traditionsraum surpasses the order of a common archive. As mentioned, the collection’s only criterium is its link to the history of the battalion. It deviates from archives in its its lack of categorization, making all objects and documents equally important. So can photographs showing drill rockets be just as valuable as sports trophies, and miniature models carry as much meaning as yellowed newspaper articles.
The personal character of this history stands in the way of precisely defining the Traditionsraum, unaccessible as it is to the public. It is also important then to emphasise that the collection did not originate from the veterans’ wishes to share their experiences in Raketenartilleriebattalion 150 with the rest of the world, but that they mostly just enjoy recapturing their comradery in the Traditionsraum. Nonetheless, this history is of great interest to outsiders for providing a captivating, personal context to the grandiosity of the Cold War. Repeating the Archive has brought this private history into the public space of a shop, where the exhibition may be viewed through the windows, even after opening-hours.
For Repeating the Archive Eva Olthof examined the ambiguity of the Traditionsraum.
The exhibition is made up of three works. The installation Im Traditionsraum consists of six tables with collages of photographs on them. Like unfolded showboxes, the six table-filling pictures each represent the right wall of the Traditionsraum, where a large part of the archive is located, and thus give us a new perspective of the room. Upon these photos are even smaller ones picturing details from the archive. Visitors are prompted to arch over the tables in order to peer into the room. The differences in height and scale on the tabletop allow one, as it were, to zoom in and out of the Traditionsraum. Even though the installation can’t help but create an experience of distance – after all, we are not in the actual Traditionsraum itself – the Rocket Artillery Battalion’s past is given some tangibility by a big pile of photos, with details of the room, for visitors to take home.
While Im Traditionsraum visualises the archive as such, Olthof also chose to enlarge photographs from the Traditionsraum itself. Kreta1968/Man bejubelt den Erfolg/Sergeant Rakete steigt auf in den azurblauen Himmel are two black-and-white photos taken during a period of exercise on Crete. The left photo shows the launch of the Sergeant rocket in bird’s-eye-view. The second photo was made after the successful launch and shows two people sitting on a seaside wall, one of which is turned towards the camera, cheering. Though mainly selected for esthetic reasons, the latter is reminiscent of a holiday picture because of the southerly environment and the men wearing leisure clothes. Nonetheless do the pictures have a slightly bitter aftertaste because of the context and the reason those men are there.
Lance Loop/1977-1992 is a short video animation showing a slowly ascending rocket, provided by a sequence of images. This loop stresses the repetitiveness of the battalion’s daily chores. Their term of service was a huge, self-repeating task in the defence of their country. The most important duties for Rocket Artillery Battalion 150 were the performances of exercises, both on the Schill base as on the Hebrides (Schotland), and, from 1968, on Crete. Every year, the troops would travel to an exercise location to launch rockets (minus their atomic heads) to make sure they were fully prepared in case of an atomic war outbreak.
Although the Traditionsraum has a friendly, even homely atmosphere, the pictures leave no room for doubt that Rocket Artillery Battalion 150 played part in one of the most menacing periods in the history of the past 65 years.
Repeating the Archive
niemals geht man so ganz
In de Schill-kazerne in Wesel herinneren schuilkelders en een zogenaamde Raketengarten ons aan de Koude Oorlog. De rakettentuin is ingericht om de tijd te herdenken dat RaketenartillerieBataillon 150 gelegerd was in deze kazerne (1965-2002). In de tuin staan twee raketten, die in vroeger tijden een atoomkop hadden. Terwijl het Amerikaanse leger het bevel had over deze raketten, was Raketenartilleriebatallion 150 van 1965 tot en met 1989 belast met het onderhoud en het transport van de nucleaire raketten naar oefenlocaties. De raketten, waaronder de Sergeant en de Lance, hadden een reikwijdte van 45 tot 140 kilometer en werden in geval van een aanval door de Sovjet-Unie naar de grens met Oost-Duitsland gebracht om daar afgeschoten te worden. Het resultaat zou erger zijn geweest dan de atoombom op Hiroshima.
West-Duitsland bevond zich, net na de Tweede Wereldoorlog, in een precaire positie. Het land fungeerde als bufferzone in een strijd tussen twee grootmachten, de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Er werd echter veel geprotesteerd tegen de herbewapening van West-Duitsland, wat duidelijk maakte dat de internationale betrekkingen nog steeds gespannen waren.
Deze geschiedenis was het uitgangspunt voor de tentoonstelling Repeating the Archive - niemals geht man so ganz, die in mei 2010 te zien was in een leeg winkelpand aan de Doelenstraße in Wesel. Eva Olthof (*1983) werd uitgenodigd om te reageren op dit lokale relaas. Zij gaat op een documentaire, maar ook poëtische manier te werk, waarbij een specifieke locatie vaak het uitgangspunt is. Olthof sprak met veteranen van Raketenartilleriebataillon 150, bezocht de Schill-kazerne en besloot om zich in haar werk voor Repeating the Archive te richten op de Traditionsraum, die het bataljon naast de rakettentuin heeft ingericht. De Traditionsraum, die zich in een van de gebouwen in de kazerne bevindt, is een plaats voor de veteranen om bijeen te komen en een huisvesting van een verzameling van documenten en objecten uit de tijd dat het bataljon gelegerd was in de Schill-kazerne.
De veteranen hebben alles wat ook maar iets met hun verleden in Raketenartilleriebataillon 150 te maken heeft verzameld. De Traditionsraum is daarmee een schatkamer geworden waar alle objecten en documenten van gelijke waarde zijn en de categorisering minimaal is. De enig indeling die er in de verzameling bestaat, is die van de 6 compagnieën waaruit het bataljon bestond. Elke compagnie heeft haar eigen deel, waarin foto’s, sportbokalen, wapens, sculpturen, krantenartikelen en andere documenten zijn verzameld op tafels en aan de muur. Verder staan er in de ruimte levensgrote poppen met uniformen (overigens niet uit de tijd van het bataljon), zijn er maquettes gemaakt van het legerterrein destijds en hangen er fragmenten van de oefenraketten met daarin inscripties met het percentage van geslaagde lanceringen.
Bij nader inzien blijkt dat het niet makkelijk is om de ruimte van de veteranen te definiëren.
De Traditionsraum kan op verschillende manieren beschreven worden; als een clubhuis, een kantine of een museum. De presentatie van een lokale geschiedenis maakt de Traditionsraum vergelijkbaar met een heemkundemuseum. Net als in dit museum hebben de veteranen alles verzameld wat ook maar enigszins te verbinden is met een specifieke, lokale geschiedenis.
De Traditionsraum is daarentegen niet openbaar toegankelijk en die gedeelde geschiedenis behoort niet tot een specifieke stad of dorp, maar tot een relatief kleine groep mensen.
Door de verzameling van informatie in de vorm van krantenartikelen, foto’s en dergelijke kan de Traditionsraum ook geïnterpreteerd worden als een archief. Een archief is een bewaarplaats van documenten en geeft de geschiedenis een context door haar materiële overblijfselen. Het geeft ons een houvast om te herinneren. De Traditionsraum is echter van een andere orde dan de gangbare archieven. Het enige criterium voor de verzameling is zoals gezegd het verband met de geschiedenis van het bataljon. In tegenstelling tot een archief is er amper categorisering en alle objecten en documenten zijn dus even belangrijk in de verzameling. Zo zijn foto’s met oefenraketten even waardevol als sportbokalen en hebben minutieuze maquettes evenveel betekenis als vergeelde krantenartikelen.
Het persoonlijke aspect van deze geschiedenis maakt het moeilijk een precieze definitie te geven aan de niet voor het publiek toegankelijke Traditionsraum. Het is belangrijk te benadrukken dat deze verzameling niet tot stand is gekomen vanuit een wens van de veteranen om hun tijd in Raketenartilleriebataillon 150 te delen met de rest van de wereld, maar zien het belang van hun kameraadschap graag terug in de Traditionsraum. Niettemin is deze geschiedenis voor de buitenstaander ook heel interessant, omdat deze een interessante, persoonlijke context geeft van de grootsheid van de Koude Oorlog. In Repeating the Archive wordt dit besloten verhaal dan ook naar de openbaarheid van een winkelpand gebracht, waar de expositie, ook buiten openingstijden, door de ramen te bekijken is.
In Repeating the Archive heeft Eva Olthof de ambiguïteit van de Traditionsraum onderzocht.
De expositie bestaat uit drie werken. Im Traditionsraum is een installatie van zes tafels met daarop een collage van foto’s. De zes foto’s die de tafels vullen geven als een soort uitgeklapte kijkdoos ieder een deel weer van de rechterwand van de Traditionsraum, waar een groot deel van het archief is geplaatst, en geven daarmee een nieuw perspectief op de Traditionsraum. Op deze foto’s zijn weer kleinere foto’s geplaatst met details uit het archief. De beschouwer moet over de tafels heen buigen om zo in de ruimte te kijken. Door de hoogte- en schaalverschillen op het tafelblad kan men als het ware in en uit de Traditionsraum zoomen. Hoewel de installatie altijd een afstand doet ervaren -men is immers niet in de ruimte van de Traditionsraum zelf, wordt het verleden van Raketenartilleriebataillon 150 in dit werk tastbaar gemaakt doordat stapels foto’s met details van de ruimte mee naar huis genomen kunnen worden.
Terwijl Im Traditionsraum een beeld geeft van het archief zelf, heeft Olthof er ook voor gekozen om enkele foto’s uit de Traditionsraum uit te vergroten. Kreta1968/Man bejubelt den Erfolg/Sergeant Rakete steigt auf in den azurblauen Himmel zijn twee zwart-wit foto’s die tijdens de oefenperiode in Kreta genomen zijn. Op de linkerfoto is de lancering van de raket Sergeant te zien vanuit vogelperspectief. De tweede foto is gemaakt na de geslaagde lancering en laat twee mensen zien op een muurtje aan de zee, waarvan een zich juichend tot de camera richt. Op de eerste plaats om esthetische redenen uitgekozen heeft met name de laatste foto iets weg van een vakantiefoto door de zuidelijke omgeving en de vrijetijdskleding van de mannen. Niettemin krijgen de foto meteen ook een wrange betekenis door de context van het verblijf van de mannen.
De Lance Loop/1977-1992 is een korte videoanimatie van een langzaam opstijgende raket, afkomstig van een beeldsequentie. De loop benadrukt het repetitieve karakter van de dagelijkse taken van de leden van het bataljon. Hun diensttijd was een grote zich herhalende oefening voor de verdediging van hun land. De belangrijkste werkzaamheden van Raketenartilleribataillon 150 bestonden uit het uitvoeren van oefeningen, zowel op het terrein van de Schill-kazerne als op de Hebriden (Schotland) en vanaf 1968 op Kreta. De militairen reisden jaarlijks af naar een oefenterrein om er raketten (zonder atoomkop) af te vuren om er zeker van te zijn dat ze gereed waren mocht er een atoomoorlog uitbreken.
Hoewel het Traditionsraum een vriendelijke, zelfs knusse uitstraling heeft, laten de foto’s er geen twijfel over bestaan dat Raketenartilleriebataillon 150 onderdeel was van een van de meest dreigende periodes in de geschiedenis van de afgelopen 60 jaar.